Menu Zamknij

POBIEDZISKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY

Antoni Palluth

Antoni Palluth - 1900-1944.
Inżynier, konstruktor repliki "Enigmy"

Dermot Turing w swojej książce “XYZ prawdziwa historia złamania szyfru Enigmy” na pierwszym miejscu Dramatis presonae podaje Antoniego Pallutha jako Polaka, który “brał udział w pierwszym ataku na szyfr Enigmy”. Niestety nazwisko tego wielkiego człowieka, nie jest tak znane jak trójki  poznańskich matematyków: Rajewski, Różycki, Zygalski. Właśnie ci Polacy są znani na całym jako genialni matematycy, którzy dzięki złamaniu kodu Enigmy, wpłynęli na historię dwudziestego wieku. Za tym sukcesem stał, między innymi, Antoni Palluth. Dzięki pracy kryptologów polskich, a później także brytyjskich z Bletchley Park, pod koniec wojny praktycznie cała korespondencja szyfrowana przy jej pomocy była odczytywana przez aliantów

Antoni Palluth

Czytaj dalej →

 

Urodzony 11 maja 1900 roku w Pobiedziskach (Pudewitz) w Prowincji Poznańskiej w ówczesnym Królestwie  Pruskim, jako syn Augustyna Pallutha, pracownika pocztowego i Katarzyny z Miecznikiewiczów. Małżonkowie, prawdopodobnie za pracą przeprowadzili się tu  z Lubinia.

Antoni Palluth dorasta w Poznaniu, gdzie ojciec obejmuje stanowisko w urzędzie pocztowym. Awans, być może wynika z faktu, że świetnie posługiwał się językiem niemieckim, syn odziedziczy po nim zdolności do języków obcych.

W tym okresie w Prusach było apogeum germanizacji, w Gimnazjum św. Marii Magdaleny, gdzie uczęszczał Palluth językiem wykładowym jest oczywiście niemiecki. Antoni świetnie opanował ten język, miał też świetny słuch i doskonale mówi w dialektach, którymi posługiwali się nauczyciele przysłani z różnych regionów Niemiec. Naukę w gimnazjum zaburzyła jednak wojna. Szkoła stała się areną propagandy sukcesu wojennego Niemiec.

Gimnazjum wiodło podwójne życie, działała tam komórka tajnego Towarzystwa Tomasza Zana. TTZ-y były uczniowskimi organizacjami samokształceniowymi, które pielęgnowały miłość do ojczyzny, obronę przed germanizacją, kształtowanie młodych ludzi, tak aby byli zdolni podjąć się walki zbrojnej, kiedy nadarzy się  taka możliwość. Nasz bohater oczywiście brał w tym udział. Należał również do skautów w drużynie im. Romualda Traugutta.

Powstanie Wielkopolskie wybuchło 27 grudnia 1918 w Poznaniu. Na Cytadeli zaczął się formować Forteczny Oddział Telegrafistów Wielkopolskich, tam pierwszy raz Antoni Palluth zetknie się z radiotelegrafem.

W styczniu 1919 roku jako ochotnik wstąpił do Kompanii Szkolnej Radiotelegraficznej, poznał tam Maksymiliana Ciężkiego. Po wyszkoleniu wyruszył w maju 1919 z I Lekką Radiostacją polską na północny front wielkopolski - brał tym samym udział  w okupacji Pomorza.

Koniec wojny, wybuch powstania, walki wyzwoleńcze, okupacja Pomorza - wszystko to przypadło na klasę maturalną. Rozpoczął edukację w gimnazjum niemieckim, zakończył w polskim, Maturę zdawał jako czynny żołnierz, znał cztery języki - niemiecki, francuski, grekę i łacinę. Po maturze planuje podjąć studia inżynierskie, ale dostał przydział do I Dywizji Jazdy.

Wiosną 1920 roku uczestniczył w wyprawie kijowskiej oraz w zagonie na Koziatyn Dywizji Jazdy. 18 grudnia 1920 roku przydzielony został do Plutonu Radiotelegraficznego Ciężkiego Nr IV, w którym pełnił obowiązki oficera stacyjnego Radiostacji Polowej Nr 28 (radiostacja należała do 2 Armii). 17 czerwca 1921 roku został przeniesiony do Kompanii Zapasowej Radiotelegraficznej 2 Batalionu Zapasowego Radiotelegraficznego, a 22 czerwca 1921 roku zwolniony z czynnej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy w stopniu sierżanta. Poznał w tym okresie skuteczność wywiadu radiowego..

Podjął studia na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej. Tam też zaangażował się w działalność społeczną w Kole Studentów Kresów Zachodnich oraz w Związku Obrony Kresów Zachodnich. Organizował wyjazdy kolonijne dla dzieci mieszkających w Niemczech, Gdańsku i na Górnym Śląsku, których celem było ograniczenie efektów germanizacji.

W tym też okresie rozwijał swoją pasję - budowanie radioodbiorników i stacji nadawczych, jest jednym z pierwszych krótkofalarzy. Posiadał już rozległą wiedzę z zakresu kryptologii.

 

1 czerwca 1924 roku został zatrudniony w Oddziale II Sztabu Generalnego, w charakterze specjalisty w dziale szyfrów wojskowych. Tam ponownie spotkał Maksymiliana Ciężkiego. Jednocześnie z Leonardem i Ludomirem Danielewiczami rozwijał swój talent do budowania stacji nadawczych, w niedługim czasie razem z  Edwardem Fokczyńskim założył firmę - Wytwórnia Radiotechniczna AVA. AVA rozwijała się bardzo prężnie, dzięki zamówieniom z wojska można było zatrudnić fachowców, pracować np. nad projektami miniaturyzacji sprzętu.

W 1929 Palluth  został powołany na wykładowcę tajnych kursów kryptologii wojskowej w Poznaniu, na które uczęszczali m.in. Marian Rejewski, Henryk Zygalski i Jerzy Różycki.

 

 

 

 

 

 

Jadwiga Palluth

 

 

 

 

 

 

 

Jerzy i Andrzej Palluth

 

7 czerwca 1930 roku poślubił Jadwigę Wiktorię Kessel ze Szczodrowskich, z tego związku miał dwóch synów Jerzego Edwarda i Andrzeja Antoniego.

Na początku lat trzydziestych jego fabryka się rozwinęła, produkowano tam nowoczesny sprzęt radiowy i inne skomplikowane urządzenia dla polskiego wojska. W tajemnicy budowano też maszyny, które miały działać jak Enigma. Palluth bierze udział w tajnych działaniach na terenie Europy, polegających na konserwacji i naprawach sprzętu wojskowego wyprodukowanego przez jego firmę. W 1937 roku postawiono gigantyczny maszt radiowy w placówce polskiego wywiadu w Lesie Kabackim w Pyrach pod Warszawą. Tam też wybudowano schron do którego przeniesiono zespół pracujący nad rozwikłaniem tajemnicy Enigmy. Pomimo skromnych funduszy zespół polskich kryptologów kontynuował pracę przy Enigmie, doskonaląc matematyczne metody dekryptażu i wciąż rozszyfrowując korespondencję niemiecką. Wkrótce potem w Wielkiej Brytanii w ośrodku dekryptażu w Bletchley Park pod kierunkiem Alana Turinga i w oparciu o polskie materiały rozpoczęto prace nad dekryptażem Enigmy z wykorzystaniem rozbudowanych i zmodyfikowanych bomb kryptologicznych. Po wybuchu wojny podjęto decyzję o ewakuacji ludzi i sprzętu z Pyr. Ewakuowało się do Rumunii, a stamtąd do Francji do zamku „Vignolles” w miejscowości Gretz-Armainvilliers pod Paryżem. Po kapitulacji Francji w czerwcu 1940 grupa kryptologów przeniosła się do miejscowości Uzès znajdującej się na terytorium Vichy. Palluth wraz z innymi kryptologami usiłował przedostać się do Hiszpanii, a następnie do Wielkiej Brytanii. Został ujęty przez Niemców na granicy hiszpańskiej i wywieziony wraz z Edwardem Fokczyńskim do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen nieopodal Oranienburga. W obozie pracował w zakładach Heinkla produkujących samoloty bombowe. Obaj zginęli 18 kwietnia 1944 w czasie bombardowania przez samoloty alianckie. Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

 

Bibliografia:

  1. Turning D., “XYZ prawdziwa historia złamania szyfru Enigmy”, 2018
  2. Majchrowska B., “Więcej niż Enigma.Historia Antoniego Pallutha” 2020
  3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Antoni_Palluth
  4. http://naszglospoznanski.pl/120-lat-temu-w-pobiedziskach-urodzil-sie-autor-zlamania-szyfru-enigmy/
  5. https://pl.wikipedia.org/wiki/Enigma#Polskie_prace_nad_z%C5%82amaniem_szyfru_Enigmy

 

Spis fotografii

  1. Antoni Palluth
  2. Jadwiga Palluth
  3. Jerzy i Andrzej Palluth
linia-z-ksiazka-zielen

Adam Paulin Biedrzycki

ADAM PAULIN BIEDRZYCKI - doktor filozofii i medycyny, burmistrz Poznania, mecenas drukarzy, wydawca.

Urodził się w Pobiedziskach na początku XVI wieku. Kim byli jego rodzice nie udało się ustalić. Brak dokumentów nie pozwala również prześledzić, kiedy opuścił Pobiedziska, gdzie studiował i kiedy zamieszkał w Poznaniu. W poznańskich aktach radzieckich (akta rady miejskiej) odnotowano, że Biedrzycki był radcą i przez pewien czas pełnił funkcję burmistrza miasta Poznania oraz że posiadł tytuł doktora filozofii i medycyny. Ożeniony był najpierw z Jadwigą Schotrchówną, a gdy owdowiał, zawarł ponowny związek z Jadwigą Grodzicką. Kiedy i ona zmarła, sobie i obu żonom w 1580 r. w Poznaniu wystawił pomnik, a na jego cokole umieścił napis wymieniający pełnione przez niego funkcje.

Czytaj dalej →
linia-z-ksiazka-zielen

Maksymilian Jackowski

MAKSYMILIAN JACKOWSKI (1815 - 1905) - działacz społeczno - gospodarczy.

Pomimo wczesnego uwłaszczenia (1823), chłopi wielkopolscy długo jeszcze nie mogli się wyleczyć z niemocy gospodarczej. Postanowiła dopomóc im inteligencja. Założona w 1848 r. przez Augusta Cieszkowskiego - na wzór angielski - organizacja „Liga" z centralą w Berlinie, zaleciła swoim filiom powiatowym, aby zajęły się oświatą ludu wiejskiego. Niestety władze pruskie do tej inicjatywy Polaków odniosły się zdecydowanie wrogo i „Liga" szybko została rozwiązana. Ziarno jednaj zostało rzucone na podatny grunt i w 1866 r. wielkopolski chłop Dionizy Stasiak założył Kółko Rolnicze w Dolsku koło Śremu. Wkrótce zaczęły powstawać następne. Zrodził się też pomysł ustanowienia dla kółek patronatu. Misję tę w roku 1873 otrzymał Maksymilian Jackowski. Zaniechał on dotychczasowego pisania urzędowych odezw do władz i zaczął działać praktycznie. Docierał do najodleglejszych zakątków i przewodniczył zebraniom osobiście. Namawiał chłopów i wyzyskiwał swoje osobiste stosunki, toteż rozwój kółek odbywał się żywiołowo.

Czytaj dalej →
linia-z-ksiazka-zielen

por. Jan Jankowski

MÓJ KRÓTKI ŻYCIORYS
Wspomnienie z okupacji hitlerowskiej, sowieckiej i mojego udziału w strukturach wojskowych ZWZ, BCh, AK i NSZ

Urodziłem się 10 stycznia 1922 roku w miejscowości Sułoszowa koło Olkusza, w województwie krakowskim. Moimi rodzicami byli Antonina z domu Goraj i Jan Jankowski. Ojciec mój posiadał gospodarstwo rolne, był legionistą.

Czytaj dalej →

Jan Jankowski został odznaczony:

  • Krzyżem Kawalerskim
  • Krzyżem AK
  • Krzyżem BCh
  • Krzyżem Walecznych
  • Brązowym i Srebrnym Krzyżem z Mieczami
  • Krzyżem Partyzanckim
  • Krzyżem Weteran Walk o Niepodległość
  • Krzyżem Więźnia Politycznego

Jego zawołanie brzmiało „Wolność jest droższa niż życie".

linia-z-ksiazka-zielen

ks. Ludwik Piotr Jarosz

KS. LUDWIK PIOTR JAROSZ (1872-1933) - działacz niepodległościowy, społecznik

Własną dziedziną aktywności kleru w Wielkopolsce była różnorodna praca oświatowo - kulturalna i wydawnicza. Na uwagę zasługuje również działalność księży w upowszechnianiu czytelnictwa i gromadzeniu księgozbiorów. To tylko niewielka działka, jaką uprawiali wielkopolscy społecznicy w sutannach, w tym trudnym dla Polaków okresie. Poza wymienionymi dziedzinami aktywnie uczestniczyli w ówczesnych wydarzeniach politycznych. Organizowali polskie komitety wyborcze na rozmaitych szczeblach, przede wszystkim scalali ruch polski. Tę nieakceptowaną, a wręcz zwalczaną przez władze pruskie aktywność, zauważano zwłaszcza podczas obchodów polskich świat i rocznic narodowych. Także w akcjach protestacyjnych przeciwko szykanom zaborcy. Konsekwencje zazwyczaj były bardzo dotkliwe. Wielu księży wtrącono do więzień lub zapłacili wysokie grzywny. Efekty tej tak potrzebnej działalności ujawniły się szczególnie pod koniec pierwszej wojny światowej, gdy Wielkopolanie zbrojnie wystąpili przeciwko znienawidzonym ciemiężycielom. Jednym z takich wybitnych księży - społeczników był LUDWIK PIOTR JAROSZ.

Czytaj dalej →

Jan Jasik

Jan Jasik (1898-1970) – w 50. rocznicę śmierci in memoriam. Pobiedziski ślad w życiu powstańca wielkopolskiego z Ziemi Ostrowskiej 1)

portret jana jasikaDnia 4 listopada 1970 roku w Promnie k. Pobiedzisk zmarł Jan Jasik – nieznany bliżej, pochodzący z Ziemi Ostrowskiej powstaniec wielkopolski, którego los rzucił po II wojnie światowej na Ziemię Pobiedziską. Urodził się 16 czerwca 1898 r. w Sulisławiu, pow. Odolanów, w rolniczej rodzinie Franciszka i Jadwigi z d. Zimniak. Wychowywał się w bardzo patriotycznym otoczeniu, w którym bardzo żywe byłe tradycje polskich powstań narodowych, w tym powstania wielkopolskiego z roku 1848 oraz powstania styczniowego z roku 1863. W obu tych zrywach wolnościowych brali udział jego pradziadkowie i dziadkowie. Od wczesnych lat chłonął rozmowy starszych, w których komentowano, jak dokuczają Polakom niemieckie władze i sprowadzani z głębi Niemiec parcelanci i koloniści, którzy zajmowali wywłaszczone przez komisję kolonizacyjną polskie majątki ziemskie. Wychowywany w takiej atmosferze Jan jako nieletni uczeń pruskiej szkoły uczestniczył w latach 1905-1906 w strajku szkolnym, za co jego rodzice musieli płacić kary, a ojciec trafił nawet do aresztu. Starszego brata Józefa zmuszono w akcie zemsty za patriotyczną postawę rodziny do opuszczenia szacownych murów ostrowskiego gimnazjum. Mimo takich okoliczności tęsknota za własną ojczyzną brała górę. Podtrzymywała ją dbałość o kultywowanie polskiego języka, religii i kultury polskiej, w tym śpiewanie polskich pieśni takich jak: Z dymem pożarów, Boże coś Polskę i jeszcze wiele innych. W ten sposób Polacy dzielnie trzymali „straż nad Wartą”, do czego nawoływał żyjący jeszcze wówczas dziadek Jana jako weteran powstania styczniowego.

Czytaj dalej →
linia-z-ksiazka-zielen

Janina Klatt

JANINA KLATT - WIELKOPOLSKA SIŁACZKA NA ŚLĄSKU

W spiżu i marmurze oraz złotymi zgłoskami utrwalono bohaterstwo narodu polskiego w czasie drugiej wojny światowej. Niestety, o wielu bohaterach zapomniano, nawet w miejscu ich urodzenia. Taką zupełnie nieznaną osobą we własnym gnieździe jest urodzona w Pobiedziskach JANINA IRENA KLATT - nauczycielka gimnazjalna oraz działaczka społeczna i konspiracyjna na Górnym Śląsku. Jako wybitny pedagog i wychowawca, na trwałe zapisała się w pamięci kilkunastu pokoleń młodzieży. Pełna uznania jest także jej wszechstronna i aktywna działalność społeczna w Towarzystwie Obrony Kresów Zachodnich, Polskim Związku Zachodnim, Związku Strzeleckim, Przysposobieniu Wojskowym Kobiet.

Czytaj dalej →
linia-z-ksiazka-zielen

Józef Władysław Kostrzewski

JÓZEF WŁADYSŁAW KOSTRZEWSKI (1885-1969) - archeolog, profesor Uniwersytetu Poznańskiego i Uniwersytetu Adama Mickiewicza.

Urodził się 25 lutego 1885 r. o godzinie szóstej rano w pobiedziskiej wsi Węglewo, w rodzinie zamożnego rolnika Stanisława i Elżbiety z Brońkańskich. Na chrzcie - 5 kwietnia 1885 r. - nadano mu imiona Józef Władysław, a chrztu udzielił mu ks. Łukasz Nowakowski, proboszcz parafii Imielno. Natomiast rodzicami chrzestnymi byli: proboszcz Węglewski ks. Hieronim Brońkański (brat matki) oraz Aniela Kostrzewska (żona stryja) z Biskupic.

Czytaj dalej →
linia-z-ksiazka-zielen

Teofil Lorkiewicz

TEOFIL LORKIEWICZ ( 1885-1944) - leśnik, powstaniec wielkopolski, organizator służby leśnej, konspiracyjny Szef Leśnictwa podczas okupacji hitlerowskiej..

Urodził się w Pobiedziskach 1 marca 1885 r. w rodzinie mistrza krawieckiego Juliana i Anny z Kuczyków. W Pobiedziskach ukończył szkołę ludową, a na dalszą naukę udał się do Gniezna. Było to gimnazjum pruskie, ale większość jedno uczniów stanowili Polacy. Teofil duszę miał rogatą, toteż nie poprzestał na wkuwaniu zadanych lekcji. W 1903 r. - jako współzałożyciel rozpoczął działalność w gimnazjalnym Towarzystwie Tomasza Zana (TTZ). W tej zakonspirowanej organizacji samokształceniowej doskonalono język polski, poznawano literaturę i historię ojczystą, a nade wszystko wpajano patriotyzm.

Czytaj dalej →
linia-z-ksiazka-zielen

ks. Ewaryst Nawrowski

KS. EWARYST NAWROWSKI (1875-1948) - wybitny społecznik, historyk, kolekcjoner, bibliofil, literat, poeta.

Urodził się 8 sierpnia 1875 r. w Pobiedziskach, w rodzinie sekretarza sądowego Albina i Antoniny z Nałęcz-Jeleniewskich. Ojciec od dziecka wpajał mu idee patriotyczne, bo sam przed laty brał udział w powstaniu styczniowym (1863). Edukację rozpoczął w domu rodzinnym, a na dalsze zdobywanie wiedzy rodzice wysłali go do gimnazjum w Śremie. Ale świadectwo dojrzałości (wraz z odznaczeniem) uzyskał 9 marca 1896 r. w Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Wybrał stan duchowny i wstąpił do poznańskiego Seminarium Duchownego, gdzie w latach 1896-1898 studiował na wydziale filozoficzno-teologicznym. Praktykę odbył w Seminarium Duchownym w Gnieźnie (1898-1899), gdzie 12 listopada 1899 r. przyjął święcenia kapłańskie.

Czytaj dalej →
Czytaj dalej →
linia-z-ksiazka-zielen

ks. Walenty (Rudahl) Rudal

KS. WALENTY (RUDAHL) RUDAL (1827-1914) - Niemiec, który stał się Polakiem.

Niemiec z pochodzenia, już w młodości związał się z antypolskim nurtem rządu pruskiego. Jawnie deklarując swoje poglądy, szybko robił karierę - najpierw wojskową, a gdy został duchownym, także kościelną. Miał nawet szanse zostania arcybiskupem gnieźnieńsko - poznańskim. Kiedy jednak znalazł się wśród pobiedziszczan, stał się patriotą - Polakiem.

Czytaj dalej →
linia-z-ksiazka-zielen

ks. Karol Prus Słubicki

KS. KAROL PRUS SŁUBICKI ( 1871-1935) - niepodległościowy działacz społeczny.

Urodził się w Pobiedziskach 10 lipca 1871 r. w ziemiańskiej rodzinie Aleksandra i Julii z Tiehlów. Edukację rozpoczął w domu rodzinnym. Na dalszą naukę rodzice wysłali go do Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Tej szkoły nie ukończył, a świadectwo dojrzałości uzyskał w Krotoszynie. Następnie odbył studia w seminariach duchownych w Poznaniu i Gnieźnie. Święcenia kapłańskie przyjął w Gnieźnie 25 lutego 1896 r. Posługę duszpasterską jako wikary rozpoczął w roku 1896 w parafii św. Trójcy w Gnieźnie, po czym od 1897 administrował parafię Samoklęski koło Kcyni. W 1904 r. został proboszczem w Graboszewie koło Strzałkowa. Tam pełnił funkcję asesora dekanalnego, a od 1909 prodziekana. Następnie dziekana dekanatu powidzkiego, od którego należała parafia graboszewska.

Czytaj dalej →
linia-z-ksiazka-zielen

Ludwik Stachecki

LUDWIK STACHECKI (1895 - 1956) - powstaniec wielkopolski, działacz społeczny.

Urodził się 2 kwietnia 1895 r. w Pobiedziskach, w rodzinie Wacława i Stefanii z Andrzejewskich. Edukował się w szkole ludowej w Pobiedziskach. Gdy w tej placówce 13 września 1906 r. wybuchł strajk szkolny, Ludwik był jednym z jego organizatorów. W konsekwencji on i jego rodzice doznali wielu szykan ze strony władz pruskich. Należał także do miejscowej tajnej drużyny harcerskiej. Wówczas kolportował przywożony z Poznania miesięcznik „Skaut". Od roku 1913 został stałym delegatem pobiedziskich harcerzy do komendy hufca „Zorza". Był bardzo sumienny w wykonywaniu powierzonych obowiązków, toteż nie opuścił żadnego spotkania (tajnego) w lokalu ogrodu „Columbia" przy Drodze Dębińskiej. Wiązało się to z częstymi wyjazdami do Poznania i zwróciło uwagę policji pruskiej. Rozpoczęły się rewizje domowe. Mimo, że szukano bardzo dokładnie, nic nie znaleziono. Do ukrycia zakazanych materiałów Stachecki miał specjalny schowek na strychu. Przechowywał w nim kieszonkowe śpiewniki „Sokoła" i patriotyczne broszury (przeznaczone do kolportażu) wśród pobiedziskiej młodzieży. Policja jednak nie dała za wygraną i krótko przed wybuchem wojny w 1914 r. oskarżyła konspiratora o opór wobec władzy, niedozwolone organizowanie zebrań młodzieży i prowadzenie ćwiczeń w Domu Katolickim. Mimo solidnej obrony został skazany na zapłacenie wysokiej grzywny (60 marek) z zamianą na areszt gdyby jej nie zapłacił. Od wykonania wyroku uwolnił go wybuch wojny.

Czytaj dalej →
Skip to content